Lokale Betrekken, Oplossingen Versterken: De Rol van Burgerwetenschap in Klimaatadaptatie
Sandra de Vries, oprichter van PULSAQUA, is een expert in burgerwetenschap voor duurzaamheid, en richt haar inspanningen op het bevorderen van de SDG’s samen met lokale gemeenschappen. Als bijdrager aan LIFE CRITICAL deelt ze in dit interview het belang van burgerwetenschap en de rol die het speelt in klimaatadaptatie-initiatieven.
Vertel ons wat over jezelf en je werk?
Met een achtergrond in hydrologie en waterbeheer ben ik gevestigd in Rotterdam, de op één na grootste stad van Nederland. Hier in Nederland werken we steeds meer aan burgerwetenschap op het gebied van water en klimaatadaptatie.
Ongeveer vier jaar geleden heb ik PULSAQUA opgericht om organisaties, NGO’s, kennisinstituten en overheden te adviseren over hoe burgerwetenschap te implementeren. Onze inspanningen hebben zich gericht op het versterken van gemeenschappen zodat zij actief kunnen deelnemen aan wetenschappelijke ondernemingen, waarbij zij hun onschatbare kennis en inzichten bijdragen. Het is deze samensmelting van mijn expertise en de dringende behoefte aan burgerparticipatie die mijn enthousiasme voor het werk dat wij bij PULSAQUA verrichten, aanwakkert.
Waarom is burgerwetenschap zo’n belangrijk onderdeel van klimaatadaptatieprojecten zoals LIFE CRITICAL?
De integratie van burgerwetenschap in projecten voor klimaatadaptatie, zoals LIFE CRITICAL, is van groot belang om twee belangrijke redenen.
Ten eerste biedt burgerwetenschap onschatbare wetenschappelijke en informatieve waarde door het mogelijk te maken om uitgebreide gegevens te verzamelen op zowel lokaal als mondiaal niveau. Deze aanpak vergroot de bruikbaarheid van de gegevens en breidt hun ruimtelijke en temporele bereik uit. Door methoden van burgerwetenschap te integreren, wordt het mogelijk om een schat aan metingen te verkrijgen die nauwgezet de effecten van klimaatadaptatiemaatregelen volgen. Dit helpt op zijn beurt om de effectiviteit van deze maatregelen te beoordelen, zoals hun impact op temperatuurdaling of het voorkomen van lokale overstromingen. De uitgebreide reikwijdte van burgerwetenschap stelt ons in staat om de resultaten van klimaatadaptatie-initiatieven effectief te evalueren.
Ten tweede blijft klimaataanpassing zelf een onderwerp van discussie, waarbij zorgen worden geuit over de verdeling van middelen. Gezien de relatieve nieuwheid van klimaatmaatregelen blijft hun effectiviteit onzeker. Samenwerken met lokale bewoners, die direct de uitdagingen van klimaatverandering ervaren, bevordert niet alleen het begrip van de gevolgen ervan, maar zorgt er ook voor dat de investering van de overheid in deze maatregelen gerechtvaardigd is. Via burgerwetenschap krijgen gemeenschappen inzicht in klimaatverandering, begrijpen zij de gevolgen ervan en nemen zij actief deel aan het vormgeven van hun lokale omgeving zodat deze aansluit bij toekomstige klimaatcondities. Deze dubbele benadering van gegevensverzameling en het bevorderen van eigenaarschap en bewustzijn onder inwoners draagt bij aan een holistische aanpak van klimaataanpassing.
Waarom doe je aan burgerwetenschap in Wielwijk? Waarom burgerwetenschap, en waarom Wielwijk?
Het nastreven van burgerwetenschap in Wielwijk komt voort uit een combinatie van factoren. Ten eerste had het gebied zelf behoefte aan ingrijpende veranderingen, met name bij het aanpakken van vervuiling en verkeersgerelateerde overlast. Het team zag de kans die dit bood – dat als ze veranderingen zouden doorvoeren, ze deze veranderingen effectief moesten uitvoeren en klimaatadaptiviteit moesten integreren. Dit hield in het verminderen van hittestress, het vergroten van de wateropslagcapaciteit tijdens hevige regenval, en het waarborgen van de bruikbaarheid van het park kort na dergelijke gebeurtenissen. Wielwijk werd specifiek gekozen vanwege het bestaande transformatieve potentieel en de noodzaak van verbetering in het overwegend grijze landschap.
Ten tweede wordt Wielwijk erkend als een wijk met unieke uitdagingen op het gebied van maatschappelijke betrokkenheid en heeft het een bepaald niveau van apathie of tegenstand onder de bewoners gekend.
Door de gemeenschap te betrekken via burgerwetenschap, streven we ernaar deze kloof te overbruggen en actieve deelname aan het vormgeven van hun buurt te bevorderen. Burgerwetenschap biedt de mogelijkheid om hun omgeving gezamenlijk te creëren en eerdere teleurstellingen te overwinnen. Het biedt waardevolle inzichten die bewoners in staat kunnen stellen een belangrijke rol te spelen bij het stimuleren van positieve veranderingen.
Bovendien zijn de maatregelen die in Wielwijk worden uitgevoerd relatief kleinschalig. Deze schaal maakt het bijzonder interessant om burgers te betrekken, aangezien observaties en metingen met hoge dichtheid cruciaal worden. Door de gemeenschap nauw te betrekken bij burgerwetenschapsinitiatieven, kunnen we gedetailleerde gegevens verzamelen en de subtiele maar invloedrijke effecten van deze maatregelen begrijpen. Wielwijk komt daardoor naar voren als een ideaal startpunt vanwege het transformatiepotentieel, de noodzaak van betrokkenheid van de gemeenschap en het complexe karakter van de doorgevoerde veranderingen.
Welke communicatiemethoden gebruikt u om bewoners te ontmoeten?
Als het gaat om communicatie met bewoners, staan we voor de uitdaging om effectief op lokaal niveau contact te maken en interesse te wekken voor klimaatverandering en burgerwetenschapsinitiatieven. Traditionele communicatiekanalen zoals sociale media of stadskrant werden als te breed voor ons specifieke doelpubliek beschouwd. Mensen overtuigen om hun tijd te investeren en vrijwilliger te worden voor iets waar ze misschien niet in geloven of interessant vinden, vormde een belangrijke vraag voor ons project.
Om dit aan te pakken, besloten we een meer persoonlijke benadering te volgen. We gingen van deur tot deur, deelden flyers uit en gingen direct in gesprek met bewoners die in de buurt woonden van de locaties waar de aanpassingsmaatregelen werden uitgevoerd, zoals het park en de aangepaste straten. Een klein team van drie van ons bracht een halve dag door met het bezoeken van elk huishouden, waarbij we het doel van het project, het belang ervan en waarom het leuk en interessant voor hen zou kunnen zijn om deel te nemen, uitlegden. We gaven informatie over hoe ze betrokken konden raken en moedigden hen aan zich te abonneren als ze geïnteresseerd waren. Voor degenen die tijdens ons bezoek niet thuis waren, noteerden we dit en ging een teamlid terug om ervoor te zorgen dat elke bewoner de informatie persoonlijk ontving.
Sommige bewoners toonden onmiddellijk interesse en gaven ter plekke hun e-mailadressen, terwijl anderen zich later inschreven na er even over nagedacht te hebben. Belangrijk is dat we duidelijk maakten dat de eerste bijeenkomst hen niet verplichtte tot deelname; ze hadden de vrijheid om te beslissen na het bijwonen van de eerste informatiesessie.
Deze benadering leverde positieve resultaten op, aangezien we nu een groep van ongeveer 20 vrijwilligers hebben waarmee we zullen beginnen met het uitvoeren van verschillende metingen. Dit is slechts de eerste fase, en we geloven dat de groep organisch zal groeien vanuit deze basis. Daarnaast zijn we van plan QR-codes in het gebied te plaatsen die informatie over het project en mogelijkheden om deel te nemen delen. Mensen die langs lopen, hun honden uitlaten of van de omgeving genieten, kunnen de code scannen, foto’s maken en deze als observaties voor het project indienen. We hopen dat dit interactieve element hun interesse verder zal wekken en hen zal aanmoedigen zich bij de kerngroep aan te sluiten.
Hoewel het succes van deze outreachstrategie nog volledig moet worden gerealiseerd, blijven we optimistisch over het potentieel ervan om de gemeenschap te betrekken bij onze burgerwetenschapsinitiatieven.
Hoe bouw je relaties op met bewoners om een betrouwbare groep vrijwilligers op te bouwen?
We organiseren momenteel een trainingssessie waarbij we niet alleen handleidingen voor de verschillende metingen aanbieden, maar ook mogelijkheden creëren voor de deelnemers om met elkaar in contact te komen. Tijdens deze sessie zullen we actief hun input en betrokkenheid zoeken bij het vormgeven van de toekomst van het project. Bijvoorbeeld, bij het bepalen van de plaatsing van observatiepunten om overstromingsgebieden vast te leggen, waarderen we hun lokale kennis en inzicht. We begrijpen dat zij hun omgeving het beste kennen, dus hen betrekken bij het nemen van beslissingen bevordert een gevoel van eigenaarschap en samenwerking.
Naast het vragen om hun input, moedigen we bewoners ook aan om aanvullende metingen voor te stellen die zij relevant vinden. Deze openheid om hun ideeën te verwerken stelt ons in staat nieuwe wegen te verkennen en de reikwijdte van het project uit te breiden. Door deze voorgestelde metingen te testen met bereidwillige deelnemers, kunnen we de haalbaarheid ervan beoordelen en mogelijk anderen uitnodigen om deel te nemen aan die metingen als ze succesvol zijn. Deze aanpak stelt bewoners niet alleen in staat om actief bij te dragen, maar houdt het project ook dynamisch en responsief voor hun behoeften.
Om betrokkenheid te behouden, plannen we een meetdag in september waarbij meer mensen zullen deelnemen, en we introduceren nieuwe metingen die één keer per jaar worden uitgevoerd. Dit helpt om hun interesse vast te houden en zorgt voor voortdurende deelname aan het project. Bovendien streven we ernaar om een gemeenschap platform te creëren, een online ruimte waar deelnemers vragen kunnen stellen, hun observaties kunnen delen en zelfs met elkaar kunnen communiceren. Dit platform vergemakkelijkt niet alleen de communicatie tussen bewoners en onderzoekers, maar stimuleert ook sociale interactie binnen de gemeenschap.
Tot slot benadrukken we persoonlijke connecties en betrokkenheid bij belangrijke belanghebbenden, inclusief de projectleider van de gemeente. Door de bewoners te betrekken bij gesprekken met de projectleider, krijgen zij een dieper begrip van het perspectief van de gemeente en kunnen zij een meer betekenisvolle interactie opbouwen. Deze voortdurende connectie tussen bewoners, onderzoekers en de gemeente helpt een gevoel van gemeenschap te bevorderen en zorgt voor de duurzaamheid van het project.
Laten we deze gepersonaliseerde citizen science-benadering benadrukken waarbij u vrijwilligers laat kiezen aan welke metingen ze willen werken – kunt u ons hier wat meer over vertellen, waarom u voor deze methode heeft gekozen, en hoe dit de betrokkenheid van vrijwilligers beïnvloedt om dit project tot het einde toe te volgen?
Onze gepersonaliseerde burgerwetenschapsaanpak werd om een aantal redenen aangenomen. Ten eerste wilden we co-creatie en samenwerking met de vrijwilligers bevorderen. Aanvankelijk mikten we op een volledig co-creatieproces, maar we realiseerden ons dat veel bewoners niet zeker waren van welke opties beschikbaar waren of wat ze konden meten zonder technische achtergrond. Daarom namen we het initiatief om hen de belangrijke metingen te laten zien en voorzagen we hen van materialen en voorgestelde methoden voor die metingen. Dit stelde ons in staat hen te begeleiden bij het selecteren van metingen die waardevolle informatie voor het project zouden opleveren.
Daarnaast hebben we gesprekken gevoerd met de bewoners om hun perspectieven te begrijpen en de unieke observaties die zij over het gebied hadden. Aangezien velen daar al tientallen jaren wonen, hebben ze een lang geheugen en kunnen ze veranderingen aanwijzen die wij op onszelf niet zouden opmerken. Bijvoorbeeld, een bewoner merkte op dat het aantal kikkers in de loop der jaren is afgenomen en vroeg zich af of de aanpassingsmaatregelen hen weer zouden kunnen aantrekken. Een andere bewoner merkte dat de helderheid van het water afnam bij hogere waterstanden en wilde de veranderingen in helderheid volgen naast de metingen van het waterpeil. We werken nu samen met deze bewoner om verschillende methoden uit te proberen en de meest geschikte voor het gebied te bepalen.
Door vrijwilligers toe te staan metingen te kiezen die hen interesseren en aansluiten bij hun observaties, creëren we een gevoel van eigenaarschap en toewijding bij de deelnemers. Ze voelen zich gemotiveerd en betrokken omdat ze bijdragen aan het beantwoorden van vragen waar ze echt om geven. Deze gepersonaliseerde aanpak combineert top-down begeleiding met bottom-up input, en creëert een co-creatieve omgeving waarin ieders bijdrage gewaardeerd wordt.
Het is belangrijk op te merken dat er geen universele aanpak bestaat voor burgerwetenschap. De methoden en participatiestrategieën moeten worden afgestemd op de specifieke context, demografie en doelstellingen van het project. Factoren zoals de buurt, het type klimaatmaatregelen dat wordt uitgevoerd, en de gewenste resultaten beïnvloeden allemaal hoe het project moet worden gestructureerd. Het is van cruciaal belang deze factoren te beoordelen en de aanpak dienovereenkomstig aan te passen.
We leren voortdurend van casestudy’s en lessen uit het verleden, maar het is essentieel om te erkennen dat elke locatie en elk project uniek is. Hoewel we voortbouwen op bestaande methoden en ontwerpen voor metingen en observaties, blijven we flexibel en reageren we op de specifieke behoeften en omstandigheden van het project dat voor ons ligt.
Wat zijn uw verwachtingen voor het komende jaar met LIFE CRITICAL?
Naarmate we verder gaan, kijk ik echt uit naar de komende trainingssessie waarin we de kerngroep zullen introduceren aan de eerste set metingen. Dit stelt ons ook in staat om de volgende fase te plannen, die het installeren van QR-codes op specifieke locaties voor observaties inhoudt.
Daarnaast hebben we in september een meetdag gepland, en ik kijk ernaar uit om meer mensen betrokken te zien en de gegevens te zien binnenkomen. Ik verwacht dat de komende maanden gepaard zullen gaan met wat vallen en opstaan terwijl we eventuele problemen of verwarrende punten identificeren en aanpakken. Het is een spannend onderdeel van het proces en stelt ons in staat om continu te verbeteren.
Als iemand die hiernaar luistert een burgerwetenschapsinitiatief in zijn stad wilde opzetten, welk advies zou je hen dan geven?
Gebaseerd op onze ervaring in Wielwijk en als geheel, volgen hier enkele lessen die kunnen worden toegepast in andere steden die hun burgers willen betrekken bij klimaatadaptatie via burgerwetenschapsinitiatieven:
Zoek expertise: Het is belangrijk om iemand met ervaring in burgerwetenschap bij het project te betrekken. Burgerwetenschap verschilt van algemene deelname, en het is van cruciaal belang om technische kennis te hebben over de metingen en observaties. Deze persoon kan de deelnemers effectief begeleiden en adviseren.
Overweeg een tussenpersoon-rol: indien mogelijk kan het nuttig zijn om een tussenorganisatie of partner te betrekken, vooral als u niet afkomstig bent van de overheid of gemeente. Dit kan helpen om vertrouwen op te bouwen en een openere en constructievere dialoog tussen de burgers en de autoriteiten te creëren. Het biedt een frisse blik en voorkomt dat men verstrikt raakt in discussies over eerdere mislukkingen.
Werk samen en leer van anderen: Ga in gesprek met andere steden of organisaties die vergelijkbare burgerwetenschapsprojecten hebben uitgevoerd. Het delen van ervaringen, kennis en best practices kan je helpen valkuilen te vermijden en te leren van succesvolle benaderingen.
Zorg voor datagebruik en feedback: Zorg ervoor dat de gegevens die via burgerwetenschap worden verzameld daadwerkelijk nuttig zijn en worden gebruikt in besluitvormingsprocessen. Deelnemers moeten worden geïnformeerd over hoe hun gegevens zullen worden gebruikt en feedback krijgen over de bevindingen van het project. Het niet gebruiken van de gegevens of het niet geven van feedback kan ertoe leiden dat deelnemers zich misleid voelen en hun betrokkenheid ondermijnen.
Beheer verwachtingen: Wees vanaf het begin duidelijk over het doel en de doelstellingen van het burgerwetenschapsinitiatief en benadruk hoe het bijdraagt aan het beantwoorden van specifieke vragen of het aanpakken van uitdagingen op het gebied van klimaatadaptatie. Het beheren van verwachtingen en transparant zijn over de bedoelingen van het project kan helpen vertrouwen op te bouwen en teleurstelling te voorkomen.
Over het algemeen zouden burgerwetenschapsinitiatieven gedreven moeten worden door een oprechte behoefte om specifieke vragen of uitdagingen aan te pakken, met een duidelijk plan voor het gebruik van de verzamelde gegevens. Door deze lessen te integreren, kunnen steden effectieve en betekenisvolle burgerwetenschapsprojecten voor klimaatadaptatie creëren.
Nu de gevolgen van de klimaatcrisis elk jaar tastbaarder worden (bijvoorbeeld door overstromingen, droogtes, bosbranden en andere extreme weersomstandigheden), hoe ziet u burgerwetenschap passen in de oplossingen?
Naast de groeiende klimaatcrisis bieden de technologische vooruitgangen zoals smartphones enorm veel potentieel voor burgerwetenschap. Met smartphones hebben we de middelen om online te communiceren, lokale sensoren te gebruiken, foto’s te maken en zelfs audiofrequenties op te nemen voor observaties en metingen.
Het tempo van technologische vooruitgang op dit gebied kan de groei van de klimaatcrisis zelf overtreffen, hetgeen spannende mogelijkheden biedt voor gezamenlijke meetinspanningen. Burgerwetenschap sluit aan bij deze mogelijkheden en is bijzonder relevant omdat de effecten van de klimaatcrisis direct individuen en gemeenschappen raken. Het is niet slechts een abstract probleem, maar een probleem dat burgers persoonlijk treft. Door deel te nemen aan burgerwetenschapsinitiatieven kunnen individuen eigenaarschap nemen en proberen hun eigen leefomgeving te verbeteren, evenals de natuurlijke gebieden om wie hen geeft, gedreven door hun eigen motivaties en interesses.
Over het geheel genomen biedt burgerwetenschap een bottom-up benadering van klimaatacties, waardoor brede deelname mogelijk wordt en de kracht van collectieve actie wordt benut. Het combineert wetenschappelijke expertise met lokale kennis en betrokkenheid, en creëert een samenwerkingskader voor het aanpakken van de uitdagingen die de klimaatcrisis met zich meebrengt.
Benieuwd om meer te leren over het snijvlak van burgerwetenschap en klimaatadaptatie? Neem contact op!